Yapay zeka ile bakterileri hedef alan 16 yeni virüs tasarlandı. Bilim dünyası için dönüm noktası olan bu gelişme, tedavi yöntemlerini değiştirebilir ancak kötüye kullanım endişelerini de artırıyor.
Yapay zeka teknolojisi kullanılarak, yalnızca bakterileri enfekte eden 16 yeni virüs tasarlandı. Stanford Üniversitesi’nden araştırmacıların geliştirdiği bu virüsler, insan sağlığı için herhangi bir tehdit oluşturmuyor ve hastalıklara karşı yeni tedavi yöntemleri geliştirilmesi açısından önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor. Ancak uzmanlar, yapay zeka ile tasarlanan virüslerin kötüye kullanım potansiyeli nedeniyle acil güvenlik endişeleri taşıdığı konusunda uyarıyor.
Stanford Üniversitesi’nden Yardımcı Doçent Brian Hie, yapay zekanın ilk kez tam bir genom tasarlamak ve hücre içinde çoğalabilen işlevsel bir yapı oluşturmak için kullanıldığını belirtti. Bu çalışma, metin tabanlı büyük dil modellerine benzer şekilde çalışan Evo1 ve Evo2 adlı yapay zeka modellerini kullandı. Bu modeller, virüslerin, bakterilerin, bitkilerin ve insanların genetik kodlarıyla eğitilerek, yalnızca belirli bakteri türlerini enfekte eden bakteriyofajları üretmek üzere geliştirildi. Araştırmacılar, yapay zeka tarafından önerilen 302 tasarımdan 16’sının E. coli bakterisini yok etmede etkili olduğunu laboratuvar ortamında sentezleyerek doğruladı.
Laboratuvardaki doktora öğrencilerinden Samuel King, fajların etkisini erken saatlerde fark ettiklerini ve üzerinde bakteri tabakası bulunan petri kaplarındaki fajların gelişimi takip edildiğinde oluşan açık lekelerin heyecan verici olduğunu aktardı. Bu yeni fajların, antibiyotiklere dirençli enfeksiyonların tedavisinde yeni yöntemlerin önünü açabileceği öngörülüyor.
Bu gelişme, yapay zekanın sentetik biyoloji alanındaki yeteneklerini de gözler önüne seriyor. Brian Hie, teknolojinin yeni ilaçlar ve tedavilerle insan sağlığını iyileştirme potansiyeline sahip olduğunu vurgularken, aynı teknolojinin yeni hastalıklar oluşturmak amacıyla kötü niyetle kullanılabileceği endişeleri de dile getiriliyor. Johns Hopkins Üniversitesi’nden Dr. Thomas Inglesby ve Dr. Moritz Hanke, Science dergisindeki makalelerinde bu bulguların acil biyogüvenlik ve biyoemniyet sorularını gündeme getirdiğini belirttiler. Uzmanlar, üretken virüs genom tasarımının zararlı sonuçlar doğurmadan kullanılıp kullanılamayacağının sorgulanması gerektiğini ifade etti.
Bu risklere karşı araştırmacılar, karmaşık organizmaları enfekte edebilecek virüsleri eğitim veri tabanından çıkardıklarını ve çalışmayı insanları enfekte eden virüsler yerine fajlar üzerinde, güvenli bir laboratuvar ortamında yürüttüklerini belirttiler. Mevcut koruma tedbirlerinin teknolojinin iyi amaçlar için kullanılmasını sağlamada önemli bir rol oynadığı kaydedildi. Virüslerin canlı organizmalar olmaması, yapay zekanın canlı organizmalar üretebilmesi için henüz katetmesi gereken önemli bir mesafe olduğunu gösteriyor. İspanya’daki Pompeu Fabra Üniversitesi’nden Prof. Marc Güell, bu çalışmayı bilgisayar ortamında biyoloji tasarlamaya başlamamız açısından önemli bir dönüm noktası olarak nitelendirirken, Manchester Biyoteknoloji Enstitüsü’nden Prof. Patrick Cai ise bunun genom dil modellerinin evrimle kodlanan tasarım ilkelerini öğrenmeye başladığını ve yapay zeka destekli genom yazımının kapısını araladığını belirtti.
